Choroby skóryTrądzik odwrócony (hidradenitis suppurativa): objawy, przyczyny i leczenie

Trądzik odwrócony (hidradenitis suppurativa): objawy, przyczyny i leczenie

Trądzik odwrócony (łac. acne inversa, ang. hidradenitis suppurativa, HS) to przewlekła, nawracająca choroba zapalna mieszków włosowych w okolicach, gdzie skóra ociera się o skórę: pod pachami, w pachwinach, na pośladkach, pod piersiami. Objawia się bolesnymi guzkami i ropniami, które wracają w te same miejsca, łączą się podskórnymi kanałami i goją się, zostawiając blizny. Nie jest to zakażenie ani skutek złej higieny. W Polsce choruje około 1,6% osób, a od pierwszych objawów do rozpoznania mija często wiele lat, bo zmiany są brane za zwykłe czyraki.

Co to jest trądzik odwrócony

Choroba zaczyna się od zaczopowania ujścia mieszka włosowego keratyną. Zamknięty mieszek rozciąga się, pęka i uwalnia swoją zawartość do skóry właściwej. Układ odpornościowy odpowiada gwałtownym stanem zapalnym: powstaje bolesny guzek, potem ropień. Przewlekłe zapalenie prowadzi do włóknienia i tworzenia wyścielonych nabłonkiem tuneli (przetok), z których sączy się ropa. Polskie Towarzystwo Dermatologiczne (PTD) zalicza HS do chorób autozapalnych: w zmianach stwierdza się nadmiar cytokin, takich jak TNF-α i interleukina 17, co tłumaczy skuteczność leczenia biologicznego.

Dawna nazwa „zapalenie gruczołów apokrynowych” jest myląca: gruczoły potowe są zajmowane wtórnie, a zmiany mogą pojawiać się także tam, gdzie tych gruczołów nie ma. Dlatego w Polsce przyjęła się nazwa „trądzik odwrócony” (w piśmiennictwie coraz częściej skrót HS), choć z trądzikiem pospolitym choroba ma wspólny tylko punkt wyjścia w mieszku włosowym.

Jak często występuje

Według wytycznych PTD z 2024 roku trądzik odwrócony dotyczy około 0,4% ludności świata, ale w Polsce jego częstość oszacowano na 1,6%. Choroba zaczyna się między okresem dojrzewania a 40. rokiem życia, najczęściej w drugiej lub trzeciej dekadzie; przed pokwitaniem jest rzadkością. Kobiety chorują kilkakrotnie częściej niż mężczyźni, choć postać okołoodbytowa częściej dotyczy mężczyzn. Autorzy przeglądu w „Nowej Medycynie” (2025) podają, że przeciętny wiek rozpoznania w Polsce to 36 lat, a opóźnienie diagnozy sięga nawet 12 lat; najcięższe postacie ma w kraju około 400 osób.

Przyczyny i czynniki ryzyka

  • Geny. Około jednej trzeciej chorych ma krewnego pierwszego stopnia z HS; w części rodzin opisano mutacje genów γ-sekretazy, które zaburzają rogowacenie mieszków.
  • Palenie tytoniu. Najsilniejszy modyfikowalny czynnik: pali 44–70% chorych, a w badaniu cytowanym przez PTD palacze mieli kilkunastokrotnie większe ryzyko choroby. Nikotyna nasila zaczopowanie mieszków i stan zapalny.
  • Nadwaga i otyłość. Każdy dodatkowy punkt BMI podnosi ryzyko, a otyłość zwiększa je ponad czterokrotnie: fałdy skórne ocierają się o siebie, a tkanka tłuszczowa podtrzymuje zapalenie.
  • Hormony. Choroba zaczyna się po pokwitaniu, u wielu kobiet zaostrza się przed miesiączką i współistnieje z zespołem policystycznych jajników.
  • Tarcie i ucisk. Obcisła odzież, pasek, biustonosz, golenie pach i pachwin.
  • Bakterie. Nie wywołują choroby, ale w pękniętych mieszkach namnażają się i podtrzymują zapalenie; posiew ropy jest zwykle jałowy lub niecharakterystyczny.

Trądzik odwrócony nie jest zaraźliwy i nie wynika z braku higieny; nadmierne szorowanie skóry wręcz go nasila.

Objawy

Część chorych na kilka godzin lub dni przed pojawieniem się guzka odczuwa w danym miejscu pieczenie, świąd lub nadmierne pocenie. Potem rozwijają się typowe zmiany:

  • Bolesne guzki podskórne o średnicy 0,5–2 cm, twarde, czerwone, przypominające czyraki. Mogą się wchłonąć albo w ciągu godzin lub dni pęknąć.
  • Ropnie, z których po pęknięciu wypływa ropa zmieszana z krwią, o nieprzyjemnym zapachu.
  • Zaskórniki, często podwójne, czyli czarne punkty na szczycie zgrubień; w zwykłych czyrakach ich nie ma.
  • Przetoki: podskórne kanały łączące guzki; okresowo sączy się z nich wydzielina, tak że opatrunki trzeba zmieniać codziennie.
  • Blizny: powrózkowate, przerosłe lub zanikowe, z czasem ograniczające ruch ramienia lub chodzenie.

Ból bywa piekący, pulsujący lub rozpierający i często uniemożliwia pracę i codzienne czynności. Świąd nasilają ciepło, wysiłek, stres i pot.

Gdzie pojawiają się zmiany. Najczęściej pod pachami, w pachwinach, na wewnętrznej stronie ud, wokół odbytu i w kroczu, pod piersiami, na pośladkach, w okolicy łonowej, na mosznie i sromie, rzadziej na karku i za uszami. U kobiet dominują pachwiny, pachy, okolica piersi i pośladki; u mężczyzn pachwiny, pachy, krocze, okolica odbytu i szpara pośladkowa. Zmiany są zwykle obustronne. U części chorych współistnieje torbiel pilonidalna (zatoka włosowa) w szparze pośladkowej.

Stadia choroby

Dermatolog ocenia nasilenie w skali Hurleya, od której zależy wybór leczenia:

Stadium HurleyaObrazGłówny kierunek leczenia
Ipojedyncze lub mnogie ropnie bez przetok i bliznleczenie miejscowe, zmiana stylu życia
IInawracające ropnie z przetokami i bliznami; zmiany pojedyncze lub liczne, oddalone od siebieleczenie ogólne i usuwanie pojedynczych zmian
IIIliczne zmiany połączone przetokami, zajmujące całą okolicę, rozległe bliznyleczenie biologiczne i rozległa operacja

Do śledzenia odpowiedzi na leczenie służy skala IHS4: liczbę guzków mnoży się przez 1, ropni przez 2, a sączących przetok przez 4; wynik do 3 oznacza postać łagodną, 4–10 umiarkowaną, 11 i więcej ciężką. Stadium Hurleya nie cofa się, bo blizny są nieodwracalne, dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie.

Z czym można pomylić trądzik odwrócony

  • Czyrak i czyraczność: pojedyncze lub mnogie gronkowcowe ropnie, które goją się po nacięciu i nie wracają uparcie w te same fałdy; w czyraku nie ma zaskórników ani przetok.
  • Trądzik pospolity: zajmuje twarz, plecy i klatkę piersiową, nie fałdy; obie choroby mogą współistnieć.
  • Kaszak (torbiel naskórkowa) i torbiel pilonidalna: pojedyncze, niebolesne guzy, które bolą dopiero po zakażeniu.
  • Zapalenie mieszków włosowych po goleniu: drobne krostki przy włosach, bez głębokich guzków.
  • Skórna postać choroby Leśniowskiego-Crohna: przetoki i owrzodzenia wokół odbytu u osoby z objawami jelitowymi; obie choroby mogą współistnieć.
  • Rak kolczystokomórkowy: w wieloletnich zmianach okolicy odbytu i pośladków twardy naciek lub owrzodzenie, które nie goi się mimo leczenia, wymaga biopsji.

Kluczem jest nawrotowość: co najmniej dwa epizody bolesnych zmian w tych samych fałdach w ciągu 6 miesięcy przemawiają za trądzikiem odwróconym, nie za czyrakami.

Choroby współistniejące

HS to choroba całego organizmu. Częściej niż w populacji ogólnej występują zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, nadciśnienie, choroby serca, zespół policystycznych jajników, niedokrwistość, zapalne choroby stawów kręgosłupa (spondyloartropatie), nieswoiste zapalenia jelit oraz depresja i zaburzenia lękowe. Dlatego przy rozpoznaniu lekarz zmierzy ciśnienie i obwód talii, obliczy BMI, zleci badania cukru oraz lipidów i zapyta o nastrój. Przewlekły ból, sączenie i zapach należą do dolegliwości najbardziej obniżających jakość życia w dermatologii; prośba o wsparcie psychologiczne jest częścią leczenia, nie oznaką słabości.

Diagnostyka

Rozpoznanie jest kliniczne. Według PTD i kryteriów z Dessau trzeba spełnić trzy warunki:

  1. typowe wykwity: guzki, ropnie, przetoki lub blizny;
  2. typowa lokalizacja: pachy, pachwiny, narządy płciowe, krocze, pośladki, podbrzusze, okolica pod piersiami;
  3. przewlekły, nawrotowy przebieg (co najmniej dwa epizody w ciągu 6 miesięcy).

Rozpoznanie wspierają obciążony wywiad rodzinny i ujemny posiew z ropnia. Biopsja nie jest potrzebna, chyba że zmiana budzi podejrzenie raka. USG skóry pomaga uwidocznić podskórne tunele i zaplanować zabieg; rezonans wykonuje się przy rozległych zmianach okolicy odbytu. Lekarz ocenia też ból, jakość życia (kwestionariusze HiSQOL, DLQI) i czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.

Leczenie trądziku odwróconego

Choroby nie da się wyleczyć całkowicie, ale można ją skutecznie kontrolować, zwłaszcza gdy leczenie zaczyna się wcześnie. Wytyczne PTD z 2024 roku łączą trzy elementy: zmianę stylu życia, leczenie farmakologiczne hamujące zapalenie oraz chirurgiczne usunięcie tkanek, których nie da się już uratować. PTD zwraca uwagę na „okno możliwości”: im później włącza się leczenie biologiczne, tym słabiej ono działa.

Postępowanie ogólne (każde stadium)

  • Rzucenie palenia; warto skorzystać z poradni antynikotynowej.
  • Redukcja masy ciała; u osób z otyłością brytyjskie towarzystwo dermatologiczne dopuszcza farmakologiczne wsparcie odchudzania.
  • Leczenie bólu: ogólnodostępne preparaty przeciwzapalne, zimne lub ciepłe okłady; przy bólu neuropatycznym lekarz dobiera inne preparaty.
  • Codzienne mycie okolic zmian płynem antyseptycznym, bezzapachowa pielęgnacja, chłonne opatrunki z delikatnym klejem.

Stadium I i postać łagodna. Miejscowo: krem złuszczający o działaniu odkażającym, przygotowywany w aptece na zlecenie dermatologa, stosowany w zaostrzeniu dwa razy dziennie, a po jego opanowaniu raz dziennie lub co 2–3 dni; emulsja z antybiotykiem na powierzchowne krostki; przy częstych zaostrzeniach trzymiesięczna kuracja doustnym antybiotykiem o działaniu przeciwzapalnym. Pojedynczy bolesny guzek można wyciszyć wstrzyknięciem preparatu przeciwzapalnego.

Stadium II i postać umiarkowana. Antybiotyk doustny przez pełne 12 tygodni, a przy niepowodzeniu skojarzenie dwóch antybiotyków przez 10–12 tygodni, czasem powtarzane 2–3 razy w roku. U kobiet z zaostrzeniami przed miesiączką lub z zespołem policystycznych jajników może pomóc leczenie hormonalne, a przy insulinooporności preparat poprawiający wrażliwość na insulinę. Pojedyncze przetoki usuwa się chirurgicznie.

Stadium III, postać ciężka lub brak poprawy po antybiotykach. Leczenie biologiczne: przeciwciała blokujące TNF-α lub interleukinę 17, podawane w zastrzykach podskórnych co 1–4 tygodnie w ośrodkach specjalistycznych; w badaniach około połowa chorych uzyskuje zmniejszenie liczby zmian zapalnych co najmniej o połowę. Leczenie jest długotrwałe i zwykle kontynuowane także w okresie okołooperacyjnym. W nagłym, bolesnym zaostrzeniu stosuje się krótką kurację ogólnym preparatem przeciwzapalnym lub kilkudniową antybiotykoterapię dożylną.

Leczenie chirurgiczne. Operacja usuwa to, czego leczenie przeciwzapalne nie cofnie: przetoki i zbliznowaciałą tkankę. Metody:

  • nacięcie i drenaż ropnia: szybka ulga, ale niemal 100% nawrotów, więc tylko doraźnie;
  • deroofing, czyli zdjęcie „dachu” przetoki w znieczuleniu miejscowym (skalpel, elektrochirurgia, laser CO₂); rana goi się sama w kilka tygodni; metoda z wyboru w stadium II;
  • wycięcie oszczędzające (STEEP) lub szerokie wycięcie całej zajętej okolicy, np. całego dołu pachowego, z rekonstrukcją płatem skórnym lub gojeniem przez ziarninowanie; stosowane w stadium III; gojenie trwa miesiące, ale ryzyko nawrotu w operowanym miejscu jest niskie, najniższe przy rekonstrukcji płatem;
  • laserowe usuwanie włosów (Nd:YAG, aleksandrytowy, diodowy) w postaci nieaktywnej, by zmniejszyć liczbę mieszków, które mogą się zaczopować.

Samo nacinanie ropni bez leczenia ogólnego nie hamuje choroby; najlepsze wyniki daje opanowanie zapalenia przed planowaną operacją.

Co możesz zrobić sam

  • Noś luźne, bawełniane ubrania i bieliznę bez szwów w pachwinach; unikaj pasków i ramiączek uciskających fałdy.
  • Nie gol zmienionych okolic; skracaj włosy trymerem lub zapytaj o depilację laserową.
  • Ciepły, wilgotny kompres na dojrzewający guzek ułatwia odpływ ropy; nie wyciskaj i nie przekłuwaj zmian, bo to pogłębia przetoki.
  • Używaj bezzapachowego antyperspirantu i detergentów bez substancji zapachowych.
  • Planuj aktywność fizyczną tak, by uniknąć długiego przegrzania i tarcia; po treningu od razu umyj i osusz fałdy.
  • Prowadź dziennik zaostrzeń (miesiączka, stres, waga, papierosy); to pomaga lekarzowi dobrać leczenie.

Trądzik odwrócony a ciąża

U większości kobiet choroba w ciąży nie zmienia się lub łagodnieje, ale krótko po porodzie zaostrzenia są częstsze. Część terapii (niektóre antybiotyki doustne, pochodne witaminy A, leczenie hormonalne) jest w ciąży przeciwwskazana, dlatego plan leczenia i antykoncepcję trzeba omówić z dermatologiem przed zajściem w ciążę.

Kiedy do lekarza

  • Bolesne guzki lub ropnie pod pachami, w pachwinach albo na pośladkach wróciły po raz drugi w ciągu pół roku.
  • Ropnie zaczęły się łączyć, sączą się kanały lub powstają blizny.
  • Gorączka, dreszcze, szybko szerzące się zaczerwienienie i obrzęk wokół ropnia: tego samego dnia osobiście do lekarza, bo może to być zakażenie tkanek.
  • W wieloletnich zmianach pojawił się twardy naciek lub owrzodzenie, które nie goi się mimo leczenia.
  • Choroba odbiera sen, pracę lub chęć do kontaktów z ludźmi.

Konsultacja dermatologiczna online w mojaDerma

Jeśli bolesne guzki wracają w te same fałdy, nie czekaj kolejnych lat na rozpoznanie. W ramach konsultacji online mojaDerma dermatolog oceni zdjęcia zmian, wstępnie odróżni trądzik odwrócony od czyraków i torbieli, określi stadium i zaplanuje pierwsze leczenie oraz badania, a w razie potrzeby skieruje do ośrodka prowadzącego leczenie biologiczne lub do chirurga. Wczesne rozpoznanie i leczenie najskuteczniej zmniejszają ryzyko przetok i blizn.

Źródło zdjęcia: Alharbi i wsp., CC BY 2.5, Wikimedia Commons.

Najczęściej zadawane pytania

Czy trądzik odwrócony jest zaraźliwy?
Nie. To przewlekła choroba zapalna mieszków włosowych, a nie zakażenie, więc nie przenosi się przez dotyk, wspólne ręczniki, basen ani kontakty seksualne. Bakterie, które namnażają się w pękniętych mieszkach, podtrzymują zapalenie, ale nie są przyczyną choroby.
Czy trądzik odwrócony to wina złej higieny?
Nie. Choroba zaczyna się od zaczopowania mieszka włosowego i nadmiernej reakcji układu odpornościowego, a nieprzyjemny zapach pochodzi z ropy, nie z brudu. Intensywne szorowanie i ostre detergenty tylko podrażniają skórę; wystarczy codzienne, delikatne mycie płynem antyseptycznym i pielęgnacja bez substancji zapachowych.
Czym trądzik odwrócony różni się od czyraka?
Czyrak to pojedyncze gronkowcowe zakażenie mieszka, które po nacięciu goi się i zwykle nie wraca w to samo miejsce. W trądziku odwróconym bolesne guzki i ropnie uparcie nawracają w tych samych fałdach (co najmniej dwa epizody w ciągu pół roku), towarzyszą im podwójne zaskórniki, pod skórą tworzą się sączące kanały, a po zagojeniu zostają powrózkowate blizny. Nawrotowość i lokalizacja są dla lekarza kluczowe.
Czy trądzik odwrócony można wyleczyć?
Całkowite wyleczenie nie jest dziś możliwe, ale chorobę można skutecznie kontrolować, zwłaszcza gdy leczenie zaczyna się wcześnie: rzucenie palenia, redukcja masy ciała, leczenie przeciwzapalne, w cięższych postaciach leczenie biologiczne i chirurgiczne usunięcie przetok znacznie zmniejszają liczbę zaostrzeń, ból i ryzyko nowych blizn. Z wiekiem, u kobiet zwłaszcza po menopauzie, aktywność choroby często maleje, choć blizny pozostają.
Czy rzucenie palenia i schudnięcie naprawdę pomagają?
Tak, to dwa najsilniejsze czynniki, na które masz wpływ. Pali 44–70% chorych, a palacze mają wielokrotnie większe ryzyko choroby; otyłość zwiększa ryzyko ponad czterokrotnie i pogarsza przebieg. Polskie wytyczne wymieniają zaprzestanie palenia i redukcję masy ciała jako element leczenia w każdym stadium, obok farmakoterapii, a nie zamiast niej.
Czy mogę sama wycisnąć lub przekłuć ropień?
Nie. Wyciskanie i przekłuwanie wtłacza ropę głębiej, pogłębia podskórne kanały i zwiększa ryzyko blizn. Na dojrzewający guzek przyłóż ciepły, wilgotny kompres, który ułatwia samoistny odpływ ropy, a bolesny ropień pokaż lekarzowi: nacięcie w gabinecie przynosi ulgę, choć bez leczenia ogólnego zmiany wracają.
Czy mogę golić pachy i pachwiny?
Golenia zmienionych okolic lepiej unikać, bo maszynka rani ujścia mieszków i nasila zapalenie. Włosy można skracać trymerem, a w postaci nieaktywnej dermatolog może zaproponować laserowe usuwanie włosów, które zmniejsza liczbę mieszków mogących się zaczopować. Używaj bezzapachowego antyperspirantu i nie nakładaj perfum na zmienioną skórę.
Czy trądzik odwrócony może przejść w raka?
Rzadko, ale wieloletnie, nieleczone zapalenie, zwłaszcza w okolicy odbytu i pośladków, zwiększa ryzyko raka kolczystokomórkowego skóry. Sygnałem ostrzegawczym jest twardy naciek lub owrzodzenie, które nie goi się mimo leczenia; z takiej zmiany lekarz pobiera wycinek do badania histopatologicznego. Regularna kontrola i wczesne leczenie zapalenia zmniejszają to ryzyko.
Jaki lekarz leczy trądzik odwrócony i czy leczenie biologiczne jest w Polsce dostępne?
Leczenie prowadzi dermatolog, który w razie potrzeby współpracuje z chirurgiem, ginekologiem, diabetologiem i psychologiem. Stadium I i II można zacząć leczyć w poradni, natomiast leczenie biologiczne (przeciwciała blokujące TNF-α lub interleukinę 17), zarejestrowane w Unii Europejskiej dla umiarkowanej i ciężkiej postaci, prowadzą ośrodki specjalistyczne, do których kieruje dermatolog. Im wcześniej trafisz do specjalisty, tym lepsza odpowiedź na leczenie.
Wciąż niepewny?

Dermatolog przygotuje plan dopasowany do Twojej skóry.

Nie kolejny krem z apteki — diagnoza certyfikowanego specjalisty i osobisty plan leczenia w ciągu 24 godzin.

Rozpocznij konsultację
Osobisty plan leczenia
24 h
Diagnoza
Plan leczenia
Zalecenia
mojaDerma
Certyfikowany dermatolog

Autor artykułu

Anna Tunkeviča

Weryfikacja medyczna

Kamila Poborca(Dermatolog)

Inne nasze artykuły

Ciemieniucha u 2-miesięcznego niemowlęcia: żółte, tłuste łuski na owłosionej skórze głowy

Ciemieniucha u niemowlaka: przyczyny, objawy i pielęgnacja

Ciemieniucha to łagodna postać łojotokowego zapalenia skóry u niemowląt. Skąd się bierze, jak bezpiecznie usuwać łuski i kiedy pokazać dziecko lekarzowi.

Prosaki (milia): skąd się biorą i jak je bezpiecznie usunąć

Białe grudki pod oczami lub na policzkach? Prosaki (milia) to niegroźne torbiele keratynowe. Sprawdź, skąd się biorą, czy znikają same i jak je usunąć.

Rozstępy: przyczyny, rodzaje i jak je zmniejszyć

Rozstępy: skąd się biorą na brzuchu, udach i piersiach, czym różnią się czerwone od białych, kiedy mogą oznaczać chorobę i które metody naprawdę je zmniejszają.

Wszy i gnidy (wszawica): jak wyglądają, objawy i leczenie

Wszy głowowe i gnidy: jak je rozpoznać, odróżnić od łupieżu, sprawdzić głowę grzebieniem i skutecznie leczyć wszawicę, żeby nie wróciła. Prawdziwe zdjęcia.