Naczyniak rubinowy (nazywany też punktem rubinowym, naczyniakiem starczym lub plamką Campbella de Morgana) to drobny, jaskrawoczerwony guzek zbudowany z rozrośniętych naczyń włosowatych. Jest zmianą łagodną: nie boli, nie przekształca się w nowotwór złośliwy i nie wymaga leczenia. Naczyniaki rubinowe ma większość osób po 40. roku życia, a z wiekiem przybywa ich niemal każdemu. Usuwa się je głównie ze względów estetycznych albo wtedy, gdy często krwawią. Warto jednak umieć je odróżnić od innych czerwonych lub ciemnych zmian na skórze, które wymagają oceny lekarza.
Czym jest naczyniak rubinowy
Naczyniak rubinowy to łagodna zmiana naczyniowa (grudka), która powstaje w górnej warstwie skóry właściwej z namnażających się komórek wyściełających drobne naczynia krwionośne. Przyczyna tego rozrostu nie jest do końca poznana. W badaniach genetycznych w komórkach naczyniaków wykryto nabyte mutacje genów GNAQ i GNA11, czyli mutacje somatyczne, które powstają w komórkach samego naczyniaka i nie są dziedziczone. Skłonność do naczyniaków rubinowych bywa natomiast rodzinna: jeśli mają je rodzice, u dzieci pojawiają się częściej.
Kto ma naczyniaki rubinowe
- To najczęstszy nabyty naczyniak u dorosłych. Pojedyncze zmiany zdarzają się już u nastolatków (u około 5% z nich), po 30. roku życia ma je co druga osoba, a po 40. roku życia wyraźnie ich przybywa.
- Szacuje się, że po 75. roku życia naczyniaki rubinowe ma około 75% osób.
- Występują równie często u kobiet i mężczyzn, niezależnie od koloru skóry, choć u osób o jasnej karnacji są lepiej widoczne.
- Nie wykazano ich związku z opalaniem: pojawiają się także na skórze, która nigdy nie była wystawiona na słońce.


Jak wygląda naczyniak rubinowy
- Kształt i wielkość: na początku płaska czerwona kropka wielkości główki szpilki, z czasem lekko wypukły, gładki guzek o średnicy od 1 mm do około 1 cm. Ma wyraźne granice i nie łuszczy się.
- Kolor: jaskrawoczerwony, wiśniowy, czasem fioletowy lub niebieskawy. Po ucisku nie blednie całkowicie, w odróżnieniu od pajączka naczyniowego.
- Liczba: zwykle kilka lub kilkanaście rozsianych zmian, rzadziej jedna. Nowe naczyniaki mogą pojawiać się obok starych.
- Lokalizacja: najczęściej tułów, zwłaszcza klatka piersiowa, brzuch i plecy, a także ramiona i uda. Rzadko dłonie, stopy i błony śluzowe.
- Dolegliwości: brak. Naczyniak nie boli i nie swędzi, ale zadrapany lub otarty może dość długo krwawić, bo jest zbudowany z naczyń.
- Sczerniały naczyniak: jeśli w jego wnętrzu powstanie zakrzep, zmiana nagle staje się fioletowa lub czarna. Samo w sobie jest to niegroźne, ale taka zmiana może przypominać czerniaka, dlatego powinien ją ocenić dermatolog w badaniu dermatoskopowym.
Dlaczego nagle pojawia się więcej naczyniaków
U większości osób naczyniaków przybywa stopniowo z wiekiem i jest to naturalny proces. Szybsze pojawianie się nowych zmian bywa związane z:
- ciążą – zmiany hormonalne sprzyjają powstawaniu nowych naczyniaków; część z nich blednie po porodzie, inne pozostają;
- kontaktem z niektórymi substancjami chemicznymi, na przykład bromkami i niektórymi rozpuszczalnikami stosowanymi w przemyśle;
- chorobą ogólnoustrojową (rzadko) – opisywano nagłe pojawienie się bardzo wielu naczyniaków (tak zwane naczyniaki wysiewne) u osób z niektórymi chorobami układu chłonnego i nowotworami narządów wewnętrznych. To wyjątkowa sytuacja, ale jeśli w ciągu kilku tygodni pojawiły się dziesiątki nowych zmian, zwłaszcza gdy towarzyszą im chudnięcie, osłabienie czy gorączka, zgłoś się do lekarza.
Pojedyncze naczyniaki pojawiające się co jakiś czas u zdrowej osoby nie wymagają żadnych badań.
Z czym można pomylić naczyniaka rubinowego
Nie każda czerwona kropka na skórze to naczyniak rubinowy. Dermatolog różnicuje go przede wszystkim z:
- pajączkiem naczyniowym (naczyniakiem gwiaździstym) – to nie grudka, lecz płaskie, rozszerzone naczynie z promieniście odchodzącymi odnogami; blednie całkowicie po ucisku i częściej pojawia się na twarzy i górnej części tułowia, a sprzyjają mu ciąża i choroby wątroby;
- ziarniniakiem naczyniowym (ropotwórczym) – szybko rosnącym, miękkim, łatwo krwawiącym guzkiem, który zwykle powstaje po drobnym urazie, szczególnie u dzieci i kobiet w ciąży;
- naczyniakiem rogowaciejącym – ciemnoczerwonym lub granatowym guzkiem o szorstkiej, rogowaciejącej powierzchni, typowym dla moszny, sromu i podudzi;
- jeziorkiem żylnym – miękką, granatową grudką na wardze lub małżowinie usznej, typową dla osób starszych;
- guzkowym rakiem podstawnokomórkowym – perłowym guzkiem z widocznymi naczyniami, który rośnie miesiącami i może pokrywać się strupem lub ulegać owrzodzeniu;
- czerniakiem bezbarwnikowym – rzadkim, różowym lub czerwonym guzkiem bez typowej brązowej barwy; to rozpoznanie, które trzeba wykluczyć w pierwszej kolejności, gdy „naczyniak” rośnie, jest nierówny albo wygląda inaczej niż pozostałe zmiany na skórze (tak zwany objaw brzydkiego kaczątka). Reguła ABCDE słabo sprawdza się przy czerniaku bezbarwnikowym, bo liczy się tu wzrost i odmienność od pozostałych zmian; zasady oceny znamion opisujemy w artykułach o czerniaku i pieprzykach.
Kiedy pokazać naczyniaka dermatologowi
Umów się do dermatologa, gdy:
- zmiana urosła, zmieniła kształt lub kolor albo ma nierówne brzegi;
- krwawi bez wyraźnego powodu lub krwawienia się powtarzają;
- jest stale drażniona przez ubranie, pasek, biustonosz lub maszynkę do golenia;
- sczerniała lub pojawiła się jako pojedyncza ciemna zmiana;
- w krótkim czasie pojawiło się bardzo wiele nowych naczyniaków;
- nie masz pewności, czy to naczyniak, albo chcesz go usunąć.
Diagnostyka
W typowych przypadkach do rozpoznania wystarcza obejrzenie zmiany. Dermatolog potwierdza je w badaniu dermatoskopowym: w powiększeniu naczyniak rubinowy ma charakterystyczny obraz czerwonych lub fioletowych lakun (owalnych, ostro odgraniczonych obszarów) oddzielonych jasnymi przegrodami. Biopsja jest potrzebna rzadko, tylko wtedy, gdy obraz jest nietypowy i trzeba wykluczyć zmianę złośliwą. W badaniu histopatologicznym widać wtedy skupiska poszerzonych naczyń włosowatych i drobnych żyłek w warstwie brodawkowatej skóry właściwej.
Czy naczyniaki rubinowe trzeba usuwać
Nie. Naczyniak rubinowy jest zmianą łagodną: praktycznie nigdy nie znika sam, ale też nie szkodzi. Usuwa się go, gdy:
- przeszkadza estetycznie, na przykład na twarzy, szyi lub dekolcie;
- często ulega urazom i krwawi;
- lekarz chce mieć pewność co do rozpoznania i wysyła usuniętą zmianę do badania histopatologicznego.
Metody usuwania:
- Laser naczyniowy – wiązka światła pochłaniana przez hemoglobinę zamyka naczynia; dobry wybór przy licznych, drobnych zmianach i na twarzy; zabieg wykonuje się zwykle bez znieczulenia lub po nałożeniu kremu znieczulającego i z reguły nie zostawia blizny.
- Elektrokoagulacja – zniszczenie zmiany prądem elektrycznym w znieczuleniu miejscowym; szybka, skuteczna i szeroko dostępna, często wykonywana już na pierwszej wizycie.
- Krioterapia – zamrażanie ciekłym azotem; stosowana rzadziej, bo trudniej kontrolować głębokość mrożenia i może pozostać jaśniejsza plamka.
- Wycięcie styczne (tzw. shave) lub chirurgiczne – przy większych lub nietypowych zmianach, gdy potrzebne jest badanie histopatologiczne; przebieg zabiegu wygląda podobnie jak przy usuwaniu znamion.
Po zabiegu przez kilka do kilkunastu dni utrzymuje się drobny strupek, a ślad jest z reguły minimalny albo niewidoczny. Prawidłowo usunięty naczyniak zwykle nie odrasta w tym samym miejscu, ale w innych miejscach mogą powstawać nowe. Zabiegi ze wskazań estetycznych są odpłatne, a cena zależy od liczby zmian i metody.
Czego nie robić
Nie próbuj usuwać naczyniaków samodzielnie. Przekłuwanie, wycinanie, przypalanie czy domowe „wypalacze” grożą krwawieniem, zakażeniem i blizną, a zmiany nie usuwają. Nie ma też skutecznego sposobu, by zapobiec powstawaniu nowych naczyniaków; kremy z filtrem chronią przed innymi zmianami skórnymi, ale na naczyniaki rubinowe nie wpływają. Jeśli naczyniak zacznie krwawić po urazie, uciśnij go czystym gazikiem przez około 10 minut, nie odrywając gazika, i zabezpiecz plastrem jak zwykłą rankę. Jeśli stosujesz preparaty przeciwzakrzepowe (rozrzedzające krew), krwawienie może trwać dłużej.
Co dalej
Zmiana, która sczerniała, rośnie, krwawi bez powodu lub ma nierówne brzegi, wymaga osobistego badania dermatoskopem w gabinecie; w takim przypadku umów się od razu na wizytę. Konsultacja online służy do oceny typowych czerwonych kropek i doboru metody usuwania: dermatolog mojaDerma oceni je na podstawie zdjęć i opisu podczas konsultacji, a jeśli chcesz je usunąć, doradzi, która metoda będzie odpowiednia w Twoim przypadku.
Źródło drugiego zdjęcia: Assafn, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.






