Rak podstawnokomórkowy (łac. carcinoma basocellulare, ang. basal cell carcinoma, BCC) to najczęstszy nowotwór złośliwy skóry. Rośnie powoli, miesiącami lub latami, i bardzo rzadko daje przerzuty, dlatego wykryty w porę jest zwykle całkowicie wyleczalny. Pierwszym sygnałem najczęściej bywa błyszczący guzek albo ranka na twarzy, która nie goi się od kilku tygodni.
Czym jest rak podstawnokomórkowy?
Nowotwór rozwija się z komórek podstawnych, tworzących najgłębszą warstwę naskórka. Uszkadzane przez lata promieniowaniem ultrafioletowym komórki zaczynają się dzielić w sposób niekontrolowany i tworzą guz. W odróżnieniu od czerniaka czy raka kolczystokomórkowego rak podstawnokomórkowy prawie nigdy nie daje przerzutów. Pozostawiony bez leczenia rośnie jednak w głąb i niszczy okoliczne tkanki, a na twarzy utrudnia to późniejsze leczenie i pogarsza efekt kosmetyczny.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Główną przyczyną choroby jest promieniowanie ultrafioletowe, dlatego zmiany pojawiają się przede wszystkim na skórze wystawianej na słońce. Chorobę rozpoznaje się najczęściej u osób po 50. roku życia; mężczyźni chorują częściej niż kobiety.
Ryzyko zwiększają:
- praca na zewnątrz i długie przebywanie na słońcu,
- przebyte oparzenia słoneczne,
- jasna karnacja, rude lub jasne włosy,
- wcześniej rozpoznany rak podstawnokomórkowy lub kolczystokomórkowy – wyraźnie zwiększa prawdopodobieństwo kolejnej zmiany,
- nowotwory skóry w rodzinie i predyspozycja genetyczna,
- osłabiona odporność (choroby lub ich leczenie),
- kontakt z niektórymi substancjami chemicznymi, na przykład arsenem,
- palenie tytoniu – w części badań obserwowano związek, ale dowody nie są jednoznaczne.


Objawy: jak wygląda rak podstawnokomórkowy?
- błyszcząca grudka lub guzek w kolorze skóry albo różowym, często z widocznymi na powierzchni rozszerzonymi naczynkami (teleangiektazjami),
- zmiana stopniowo się powiększa i może owrzodzieć – pacjenci najczęściej zgłaszają się właśnie z powodu niegojącej się ranki,
- u osób o ciemnej karnacji zmiana bywa ciemno zabarwiona,
- typowe umiejscowienie to twarz i głowa: nos, policzki, czoło, uszy, powieki.
Wyróżnia się kilka odmian. Guzkowa jest najczęstsza na twarzy i wygląda jak błyszczący guzek o gładkiej powierzchni. Powierzchowna częściej występuje u osób młodszych, zwykle na tułowiu lub ramionach; przypomina lekko łuszczącą się różową plamę. Twardzinopodobna wygląda jak woskowata blizna o niewyraźnych granicach i najtrudniej ją zauważyć. Barwnikowa jest brązowa lub szaroczarna, przez co bywa mylona ze zwykłym pieprzykiem albo z rogowaceniem łojotokowym.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Pokaż dermatologowi każdą rankę, która nie goi się dłużej niż 4 tygodnie, oraz każdą nową zmianę, która rośnie, krwawi lub zmienia kształt. Podczas konsultacji online lekarz oceni zdjęcia i doradzi, czy zmiana wymaga osobistej wizyty w gabinecie; samo zdjęcie nie pozwala wykluczyć raka podstawnokomórkowego. Jeśli wątpliwości dotyczą pieprzyka lub innego znamienia, warto przeczytać, kiedy i jak bezpiecznie usuwa się znamiona.
Diagnostyka
Do wstępnego rozpoznania zwykle wystarczają badanie lekarskie i dermatoskopia, czyli nieinwazyjne oglądanie zmiany w powiększeniu. Rozpoznanie potwierdza biopsja skóry z badaniem histopatologicznym. Wynik wskazuje też odmianę nowotworu, od której zależy wybór leczenia.
Leczenie
Metodę dobiera się indywidualnie, w zależności od lokalizacji, wielkości i odmiany zmiany oraz wieku pacjenta. Cel jest zawsze ten sam – usunąć całą zmianę, zapobiec nawrotowi i zachować jak najlepszy efekt kosmetyczny, bo większość zmian znajduje się na twarzy.
- Wycięcie chirurgiczne – podstawowa metoda: zmianę usuwa się z marginesem zdrowej skóry.
- Chirurgia mikrograficzna Mohsa – stosowana przy zmianach na twarzy i nawrotach; tkankę usuwa się warstwami, każdą od razu oceniając pod mikroskopem, dzięki czemu oszczędza się więcej zdrowej skóry.
- Radioterapia – leczenie drugiego wyboru, gdy operacja nie jest możliwa.
- Krioterapia (wymrażanie ciekłym azotem) – tylko przy małych, powierzchownych zmianach niskiego ryzyka.
- Preparaty stosowane miejscowo, przepisane przez lekarza – wyłącznie w leczeniu odmiany powierzchownej.
- Terapia fotodynamiczna – powierzchowną zmianę pokrywa się substancją uwrażliwiającą na światło i naświetla specjalną lampą.
- Leczenie systemowe – w zaawansowanej chorobie, dobierane wspólnie z onkologiem.
Rokowanie i kontrola
Rokowanie jest dobre, a umieralność z powodu raka podstawnokomórkowego niska. Zmiana może jednak nawrócić po leczeniu, a u osób, które chorowały, ryzyko pojawienia się nowych ognisk raka skóry pozostaje podwyższone. Dlatego po leczeniu potrzebna jest stała kontrola: w pierwszych latach badanie co 6–12 miesięcy, później raz w roku.
Profilaktyka
- unikaj słońca w godzinach 11–15,
- stosuj krem przeciwsłoneczny o szerokim spektrum (SPF 30–50), a w pełnym słońcu noś także nakrycie głowy,
- nie korzystaj z solarium,
- raz w miesiącu oglądaj swoją skórę, a każdą nową lub zmieniającą się zmianę pokaż dermatologowi.
Zauważasz niegojącą się rankę albo nowy guzek na skórze? Konsultacja online z dermatologiem mojaDerma pozwala szybko ocenić zmianę na podstawie zdjęć i ustalić, czy potrzebna jest osobista wizyta w gabinecie.






