Choroby skóryRak podstawnokomórkowy: objawy, diagnostyka i leczenie

Rak podstawnokomórkowy: objawy, diagnostyka i leczenie

Perłowy różowy guzek na skórze obok oka, typowy dla raka podstawnokomórkowego skóry.

Rak podstawnokomórkowy (łac. carcinoma basocellulare, ang. basal cell carcinoma, BCC) to najczęstszy nowotwór złośliwy skóry. Rośnie powoli, miesiącami lub latami, i bardzo rzadko daje przerzuty, dlatego wykryty w porę jest zwykle całkowicie wyleczalny. Pierwszym sygnałem najczęściej bywa błyszczący guzek albo ranka na twarzy, która nie goi się od kilku tygodni.

Czym jest rak podstawnokomórkowy?

Nowotwór rozwija się z komórek podstawnych, tworzących najgłębszą warstwę naskórka. Uszkadzane przez lata promieniowaniem ultrafioletowym komórki zaczynają się dzielić w sposób niekontrolowany i tworzą guz. W odróżnieniu od czerniaka czy raka kolczystokomórkowego rak podstawnokomórkowy prawie nigdy nie daje przerzutów. Pozostawiony bez leczenia rośnie jednak w głąb i niszczy okoliczne tkanki, a na twarzy utrudnia to późniejsze leczenie i pogarsza efekt kosmetyczny.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną choroby jest promieniowanie ultrafioletowe, dlatego zmiany pojawiają się przede wszystkim na skórze wystawianej na słońce. Chorobę rozpoznaje się najczęściej u osób po 50. roku życia; mężczyźni chorują częściej niż kobiety.

Ryzyko zwiększają:

  • praca na zewnątrz i długie przebywanie na słońcu,
  • przebyte oparzenia słoneczne,
  • jasna karnacja, rude lub jasne włosy,
  • wcześniej rozpoznany rak podstawnokomórkowy lub kolczystokomórkowy – wyraźnie zwiększa prawdopodobieństwo kolejnej zmiany,
  • nowotwory skóry w rodzinie i predyspozycja genetyczna,
  • osłabiona odporność (choroby lub ich leczenie),
  • kontakt z niektórymi substancjami chemicznymi, na przykład arsenem,
  • palenie tytoniu – w części badań obserwowano związek, ale dowody nie są jednoznaczne.

Objawy: jak wygląda rak podstawnokomórkowy?

  • błyszcząca grudka lub guzek w kolorze skóry albo różowym, często z widocznymi na powierzchni rozszerzonymi naczynkami (teleangiektazjami),
  • zmiana stopniowo się powiększa i może owrzodzieć – pacjenci najczęściej zgłaszają się właśnie z powodu niegojącej się ranki,
  • u osób o ciemnej karnacji zmiana bywa ciemno zabarwiona,
  • typowe umiejscowienie to twarz i głowa: nos, policzki, czoło, uszy, powieki.

Wyróżnia się kilka odmian. Guzkowa jest najczęstsza na twarzy i wygląda jak błyszczący guzek o gładkiej powierzchni. Powierzchowna częściej występuje u osób młodszych, zwykle na tułowiu lub ramionach; przypomina lekko łuszczącą się różową plamę. Twardzinopodobna wygląda jak woskowata blizna o niewyraźnych granicach i najtrudniej ją zauważyć. Barwnikowa jest brązowa lub szaroczarna, przez co bywa mylona ze zwykłym pieprzykiem albo z rogowaceniem łojotokowym.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Pokaż dermatologowi każdą rankę, która nie goi się dłużej niż 4 tygodnie, oraz każdą nową zmianę, która rośnie, krwawi lub zmienia kształt. Podczas konsultacji online lekarz oceni zdjęcia i doradzi, czy zmiana wymaga osobistej wizyty w gabinecie; samo zdjęcie nie pozwala wykluczyć raka podstawnokomórkowego. Jeśli wątpliwości dotyczą pieprzyka lub innego znamienia, warto przeczytać, kiedy i jak bezpiecznie usuwa się znamiona.

Diagnostyka

Do wstępnego rozpoznania zwykle wystarczają badanie lekarskie i dermatoskopia, czyli nieinwazyjne oglądanie zmiany w powiększeniu. Rozpoznanie potwierdza biopsja skóry z badaniem histopatologicznym. Wynik wskazuje też odmianę nowotworu, od której zależy wybór leczenia.

Leczenie

Metodę dobiera się indywidualnie, w zależności od lokalizacji, wielkości i odmiany zmiany oraz wieku pacjenta. Cel jest zawsze ten sam – usunąć całą zmianę, zapobiec nawrotowi i zachować jak najlepszy efekt kosmetyczny, bo większość zmian znajduje się na twarzy.

  • Wycięcie chirurgiczne – podstawowa metoda: zmianę usuwa się z marginesem zdrowej skóry.
  • Chirurgia mikrograficzna Mohsa – stosowana przy zmianach na twarzy i nawrotach; tkankę usuwa się warstwami, każdą od razu oceniając pod mikroskopem, dzięki czemu oszczędza się więcej zdrowej skóry.
  • Radioterapia – leczenie drugiego wyboru, gdy operacja nie jest możliwa.
  • Krioterapia (wymrażanie ciekłym azotem) – tylko przy małych, powierzchownych zmianach niskiego ryzyka.
  • Preparaty stosowane miejscowo, przepisane przez lekarza – wyłącznie w leczeniu odmiany powierzchownej.
  • Terapia fotodynamiczna – powierzchowną zmianę pokrywa się substancją uwrażliwiającą na światło i naświetla specjalną lampą.
  • Leczenie systemowe – w zaawansowanej chorobie, dobierane wspólnie z onkologiem.

Rokowanie i kontrola

Rokowanie jest dobre, a umieralność z powodu raka podstawnokomórkowego niska. Zmiana może jednak nawrócić po leczeniu, a u osób, które chorowały, ryzyko pojawienia się nowych ognisk raka skóry pozostaje podwyższone. Dlatego po leczeniu potrzebna jest stała kontrola: w pierwszych latach badanie co 6–12 miesięcy, później raz w roku.

Profilaktyka

  • unikaj słońca w godzinach 11–15,
  • stosuj krem przeciwsłoneczny o szerokim spektrum (SPF 30–50), a w pełnym słońcu noś także nakrycie głowy,
  • nie korzystaj z solarium,
  • raz w miesiącu oglądaj swoją skórę, a każdą nową lub zmieniającą się zmianę pokaż dermatologowi.

Zauważasz niegojącą się rankę albo nowy guzek na skórze? Konsultacja online z dermatologiem mojaDerma pozwala szybko ocenić zmianę na podstawie zdjęć i ustalić, czy potrzebna jest osobista wizyta w gabinecie.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest rak podstawnokomórkowy?
To najczęstszy nowotwór złośliwy skóry. Rozwija się z komórek podstawnych naskórka, rośnie powoli i bardzo rzadko daje przerzuty, dlatego umieralność z jego powodu jest niska. Najczęściej pojawia się na skórze wystawianej na słońce i z czasem może się powiększać lub owrzodzieć. Wykryty wcześnie jest zwykle całkowicie wyleczalny.
Dlaczego powstaje rak podstawnokomórkowy?
Główną przyczyną jest promieniowanie ultrafioletowe, dlatego częściej chorują osoby pracujące na zewnątrz i spędzające dużo czasu na słońcu. Znaczenie mają też: nowotwory skóry w rodzinie, jasna karnacja, rude włosy, kontakt z arsenem i osłabiona odporność. Ryzyko rośnie z wiekiem – chorobę najczęściej rozpoznaje się po 50. roku życia.
Jak wygląda ta zmiana na skórze?
Zwykle jest to błyszcząca grudka lub guzek w kolorze skóry albo różowym, często z rozszerzonymi naczynkami na powierzchni. Z czasem zmiana może się powiększać i zamienić w niegojącą się rankę – to najczęstszy powód zgłoszenia się do lekarza. U osób o ciemnej karnacji bywa ciemno zabarwiona. Najczęściej pojawia się na twarzy: na nosie, policzkach, czole, uszach lub powiekach.
Jak przebiega diagnostyka?
Do wysunięcia podejrzenia zwykle wystarczają badanie lekarskie i dermatoskopia. Rozpoznanie potwierdza biopsja skóry z badaniem histopatologicznym, które określa też odmianę nowotworu – od niej zależy wybór metody leczenia.
Jakie są metody leczenia?
Lekarz ustala plan leczenia indywidualnie, w zależności od umiejscowienia, wielkości i odmiany zmiany oraz wieku pacjenta. Podstawą jest wycięcie chirurgiczne; w wybranych sytuacjach stosuje się chirurgię mikrograficzną Mohsa, radioterapię, krioterapię lub inne procedury. Celem jest usunięcie całej zmiany, uniknięcie nawrotu i jak najlepszy efekt kosmetyczny.
Czy choroba może wrócić po leczeniu?
Tak. Rak podstawnokomórkowy może nawrócić w miejscu leczenia, a u osób, które chorowały, ryzyko nowych ognisk raka skóry pozostaje podwyższone. Dlatego po leczeniu zaleca się kontrole: w pierwszych latach co 6–12 miesięcy, później raz w roku.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Gdy zauważysz błyszczącą grudkę, guzek, niegojącą się rankę albo jakąkolwiek zmianę, która rośnie lub zmienia wygląd – zwłaszcza w miejscach wystawianych na słońce. Im wcześniej postawione rozpoznanie, tym prostsze leczenie i lepszy efekt kosmetyczny. Dermatolog mojaDerma może wstępnie ocenić zmianę podczas konsultacji online, na podstawie zdjęć i opisu.
Wciąż niepewny?

Dermatolog przygotuje plan dopasowany do Twojej skóry.

Nie kolejny krem z apteki — diagnoza certyfikowanego specjalisty i osobisty plan leczenia w ciągu 24 godzin.

Rozpocznij konsultację
Osobisty plan leczenia
24 h
Diagnoza
Plan leczenia
Zalecenia
mojaDerma
Certyfikowany dermatolog

Autor artykułu

Anna Tunkeviča

Weryfikacja medyczna

Agnė Panavienė(Dermatolog)

Inne nasze artykuły

Ciemieniucha u 2-miesięcznego niemowlęcia: żółte, tłuste łuski na owłosionej skórze głowy

Ciemieniucha u niemowlaka: przyczyny, objawy i pielęgnacja

Ciemieniucha to łagodna postać łojotokowego zapalenia skóry u niemowląt. Skąd się bierze, jak bezpiecznie usuwać łuski i kiedy pokazać dziecko lekarzowi.

Trądzik odwrócony (hidradenitis suppurativa): objawy, przyczyny i leczenie

Trądzik odwrócony (HS): bolesne guzki i ropnie pod pachami i w pachwinach, które wciąż wracają. Przyczyny, stadia Hurleya, czym różni się od czyraka, leczenie.

Prosaki (milia): skąd się biorą i jak je bezpiecznie usunąć

Białe grudki pod oczami lub na policzkach? Prosaki (milia) to niegroźne torbiele keratynowe. Sprawdź, skąd się biorą, czy znikają same i jak je usunąć.

Rozstępy: przyczyny, rodzaje i jak je zmniejszyć

Rozstępy: skąd się biorą na brzuchu, udach i piersiach, czym różnią się czerwone od białych, kiedy mogą oznaczać chorobę i które metody naprawdę je zmniejszają.